Η μοναξιά δεν είναι πια προσωπική υπόθεση – Γίνεται ζήτημα δημόσιας υγείας
Ένας στους έξι ανθρώπους στον κόσμο δηλώνει ότι βιώνει μοναξιά. Και το παράδοξο της εποχής μας είναι δύσκολο να αγνοηθεί: ποτέ δεν είχαμε τόσους τρόπους να επικοινωνούμε και ίσως ποτέ δεν αισθανθήκαμε τόσο έντονα την έλλειψη πραγματικής σύνδεσης.
Μπορεί κανείς να έχει εκατοντάδες «φίλους» στα κοινωνικά δίκτυα, να ανταλλάσσει μηνύματα από το πρωί μέχρι το βράδυ, να συμμετέχει σε ομαδικές συνομιλίες, να εργάζεται σε έναν χώρο γεμάτο ανθρώπους.Και παρ’ όλα αυτά να αισθάνεται μόνος.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα μεγάλα παράδοξα της εποχής μας: η επικοινωνία πολλαπλασιάστηκε, αλλά η ανθρώπινη σύνδεση δεν ακολούθησε αναγκαστικά τον ίδιο δρόμο. Η μοναξιά μάλιστα έχει πάψει να αντιμετωπίζεται από την επιστήμη ως ένα δυσάρεστο συναίσθημα που αφορά αποκλειστικά την προσωπική μας ζωή. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την αντιμετωπίζει πλέον ως σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας.
Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά. Περίπου ένας στους έξι ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει μοναξιά. Και, αντίθετα ίσως από αυτό που θα περιμέναμε, το πρόβλημα δεν αφορά πρωτίστως τους ηλικιωμένους. Τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στους εφήβους και στους νέους ενήλικες. Περίπου ένας στους πέντε νέους δηλώνει ότι αισθάνεται μόνος.
Μόνος δεν σημαίνει απαραίτητα χωρίς ανθρώπους
Υπάρχει μια σημαντική διάκριση. Η κοινωνική απομόνωση μπορεί να μετρηθεί: κάποιος έχει ελάχιστες σχέσεις, λίγες κοινωνικές επαφές, ζει ή περνά μεγάλο μέρος της ζωής του μόνος. Η μοναξιά όμως είναι διαφορετική. Είναι η απόσταση ανάμεσα στις σχέσεις που έχουμε και σε εκείνες που θα θέλαμε να έχουμε. Γι’ αυτό μπορεί κάποιος να ζει μόνος και να μη νιώθει καθόλου μοναξιά — και ένας άλλος να βρίσκεται καθημερινά ανάμεσα σε δεκάδες ανθρώπους και να αισθάνεται βαθιά μόνος. Δεν μας λείπουν πάντοτε οι άνθρωποι. Μπορεί να μας λείπει η ουσιαστική σχέση μαζί τους.
Όταν η μοναξιά περνά από την ψυχή στο σώμα
Εδώ όμως βρίσκεται το στοιχείο που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη αντιμετωπίζει το φαινόμενο. Η παρατεταμένη μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση δεν συνδέονται μόνο με την ψυχική μας κατάσταση. Συσχετίζονται με μεγαλύτερο κίνδυνο κατάθλιψης και άγχους, αλλά και με προβλήματα σωματικής υγείας, όπως καρδιαγγειακές παθήσεις και διαβήτη τύπου 2. Η κοινωνική αποσύνδεση έχει επίσης συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου.
Οι εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είναι εντυπωσιακές: η μοναξιά συνδέεται με περίπου 871.000 θανάτους τον χρόνο σε ολόκληρο τον κόσμο. Σχεδόν 100 κάθε ώρα. Και γι’ αυτό η κοινωνική επαφή αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως ένας ακόμη παράγοντας της υγείας μας — δίπλα στην άσκηση, στη διατροφή, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία.
Και τι έκανε η τεχνολογία;
Η εύκολη απάντηση θα ήταν: φταίνε τα κινητά και τα κοινωνικά δίκτυα. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους που βρίσκονται μακριά, ηλικιωμένους, ανθρώπους με κινητικές δυσκολίες ή οικογένειες που ζουν σε διαφορετικές χώρες να διατηρούν επαφή.
Μπορεί όμως και να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση της επαφής. Ένα like δεν είναι συζήτηση. Ένα emoji δεν είναι βλέμμα. Και εκατό μηνύματα μέσα στην ημέρα δεν σημαίνουν απαραιτήτως ότι υπήρξε μία πραγματική κουβέντα. Αυτό ίσως είναι το καινούργιο στοιχείο της μοναξιάς του 21ου αιώνα. Δεν είμαστε αναγκαστικά αποκομμένοι. Είμαστε διαρκώς συνδεδεμένοι και ταυτόχρονα μπορεί να παραμένουμε μόνοι.
Η πόλη μπορεί να μας φέρει κοντά — ή να μας χωρίσει
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την ατομική συμπεριφορά. Ο τρόπος με τον οποίο οργανώνουμε τις πόλεις μας, την εργασία, τις γειτονιές και τον ελεύθερο χρόνο επηρεάζει τις ανθρώπινες σχέσεις. Υπάρχουν πλατείες όπου μπορείς να καθίσεις; Πάρκα; Βιβλιοθήκες; χώροι πολιτισμού; Κέντρα για ηλικιωμένους; Μέρη όπου ένας άνθρωπος μπορεί να συναντήσει έναν άλλον χωρίς να πρέπει απαραιτήτως να καταναλώσει κάτι;
Έχουμε χρόνο για τους φίλους μας; Τρώμε ακόμη μαζί; Ξέρουμε ποιος μένει στο διπλανό διαμέρισμα; Μικρές ερωτήσεις, που ίσως αποδεικνύονται πολύ μεγαλύτερες απ’ όσο νομίζαμε.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ζητά πλέον από τις κυβερνήσεις να εντάξουν την κοινωνική σύνδεση στις πολιτικές δημόσιας υγείας και να επενδύσουν περισσότερο στις κοινότητες και στις ανθρώπινες σχέσεις. Γιατί τελικά η μοναξιά δεν αντιμετωπίζεται μόνο λέγοντας σε έναν μοναχικό άνθρωπο «βγες περισσότερο». Χρειάζονται κοινωνίες που να διευκολύνουν τους ανθρώπους να συναντιούνται πραγματικά.
Και ίσως το ερώτημα της εποχής μας να μην είναι πια πόσους ανθρώπους έχουμε στη λίστα των επαφών μας. Αλλά πόσους μπορούμε πραγματικά να πάρουμε τηλέφωνο όταν τους χρειαζόμαστε.
«Με αφορμή δημοσίευμα της γαλλικής Le Monde, αναζητήσαμε πρόσθετα στοιχεία και πληροφορίες στην παγκόσμια έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας From loneliness to social connection.»
