Η Επικίνδυνη Μεταβίβαση της Επικαρπίας των Εθνικών Μνημείων μας σε Ανώνυμη Εταιρεία ιδιωτικού Δικαίου
Η Επικίνδυνη Μεταβίβαση της Επικαρπίας των Εθνικών Μνημείων μας σε Ανώνυμη Εταιρεία ιδιωτικού Δικαίου
Της Ιουστίνης Φραγκούλη-Αργύρη
Το νέο νομοσχέδιο για την ίδρυση Ανώνυμης Εταιρείας Ιδιωτικού Δικαίου στο Υπουργείο Πολιτισμού, με αντικείμενο τη «διαχείριση» των αρχαιολογικών θησαυρών της χώρας, συνιστά μια θεσμική εκτροπή που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Πίσω από τον τεχνοκρατικό μανδύα της «ευελιξίας» και της «αποτελεσματικότητας», κρύβεται μια βαθιά μεταβολή στη σχέση του κράτους με την πολιτιστική του κληρονομιά.
- Η κρίσιμη νομική αντιστοιχία: ψιλή κυριότητα στο Δημόσιο – επικαρπία σε ιδιώτες
Το νομοσχέδιο υποδηλώνει ότι το Δημόσιο «διατηρεί την ψιλή κυριότητα» των μνημείων. Αλλά η ουσία βρίσκεται αλλού: η «επικαρπία» – δηλαδή η χρήση, η εκμετάλλευση, η απόλαυση των ωφελημάτων – παραχωρείται σε μια Ανώνυμη Εταιρεία Ιδιωτικού Δικαίου με διοικητικό συμβούλιο που δεν είναι γνωστό ούτε ως σύνθεση ούτε ως διαδικασία επιλογής.
Στο αστικό δίκαιο, η ψιλή κυριότητα χωρίς επικαρπία είναι ένα κενό κέλυφος. Ο έχων την ψιλή κυριότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει, να αξιοποιήσει, να αποφασίσει, να εισπράξει, να διαχειριστεί. Όλα αυτά ανήκουν στον επικαρπωτή.
Με απλά λόγια: Το κράτος κρατάει το τίτλο, αλλά χάνει την ουσία.
- Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι “περιουσιακό στοιχείο” προς εκμετάλλευση
Τα μνημεία, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα μουσεία, οι συλλογές δεν είναι εμπορεύσιμα αγαθά. Δεν είναι ακίνητα προς αξιοποίηση. Δεν είναι brand προς πώληση.
Είναι δημόσιο αγαθό, συνταγματικά κατοχυρωμένο, με ειδικό καθεστώς προστασίας. Η μεταφορά της διαχείρισής τους σε μια Α.Ε. ιδιωτικού δικαίου, με άγνωστο Δ.Σ., συνιστά αποδόμηση της συνταγματικής υποχρέωσης του κράτους να τα προστατεύει άμεσα και αδιαμεσολάβητα.
- Η αδιαφάνεια ως θεσμικός κίνδυνος
Ποιοι θα απαρτίζουν το διοικητικό συμβούλιο; Με ποια κριτήρια; Με ποιες δεσμεύσεις; Με ποιες σχέσεις με την αγορά, με ιδιωτικά συμφέροντα, με διεθνείς ομίλους πολιτιστικής διαχείρισης;
Η απουσία σαφούς πλαισίου επιλογής και ελέγχου δημιουργεί ένα θεσμικό σκοτάδι. Και το σκοτάδι είναι ο χειρότερος εχθρός της πολιτιστικής κληρονομιάς.
- Η μετατροπή των μνημείων σε “πόρους”
Η επικαρπία επιτρέπει:
- εκμετάλλευση χώρων για εκδηλώσεις
- εμπορικές χρήσεις
- παραχώρηση υπηρεσιών
- τιμολογιακές πολιτικές
- συμβάσεις με τρίτους
- branding και licensing
Όλα αυτά μπορούν να γίνουν χωρίς ουσιαστικό κρατικό έλεγχο, εφόσον η εταιρεία λειτουργεί με τους κανόνες της αγοράς και όχι με τους κανόνες του δημοσίου συμφέροντος.
- Η ιστορική μνήμη δεν ιδιωτικοποιείται
Η πολιτιστική κληρονομιά είναι η συλλογική μας ταυτότητα. Δεν μπορεί να τεθεί υπό το καθεστώς μιας εταιρικής επικαρπίας. Δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης, εμπορικής στρατηγικής ή επενδυτικού σχεδιασμού.
Η μεταβίβαση της επικαρπίας των μνημείων σε ιδιωτική εταιρεία, ακόμη κι αν το Δημόσιο κρατάει την ψιλή κυριότητα, συνιστά έμμεση ιδιωτικοποίηση της πολιτιστικής μας μνήμης.
- Το νομοσχέδιο πρέπει να αποσυρθεί
Η ίδρυση μιας τέτοιας εταιρείας δεν ενισχύει την προστασία των μνημείων. Την αποδυναμώνει. Δεν εκσυγχρονίζει τη διαχείριση. Την εμπορευματοποιεί. Δεν θωρακίζει την πολιτιστική κληρονομιά. Τη μετατρέπει σε “πόρο” προς αξιοποίηση.
Η πολιτιστική μας κληρονομιά δεν είναι αντικείμενο εταιρικής επικαρπίας. Είναι το παρελθόν και το μέλλον του έθνους. Και η υπαρξιακή αυτή σχέση δεν εκχωρείται, δεν παραχωρείται, δεν είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
