ΟΑΣΕ: Έρευνα καταγγέλλει συστηματική κατήχηση και στρατιωτικοποίηση παιδιών στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας
Ερευνήσαμε τη στρατιωτική κατήχηση των Ουκρανών παιδιών στις κατεχόμενες περιοχές – και όσα ανακαλύψαμε ξεπέρασαν κάθε προσδοκία
Τα στοιχεία που συγκέντρωσε η ερευνητική αποστολή του ΟΑΣΕ στις κατεχόμενες ουκρανικές περιοχές αποτυπώνουν, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, μια συστηματική πολιτική ιδεολογικής κατήχησης και στρατιωτικοποίησης παιδιών υπό ρωσικό έλεγχο.
Οι συγγραφείς της έκθεσης σε πρώτο πληθυντικό:
Όταν μας ανατέθηκε να διερευνήσουμε τη συστηματική κατήχηση και στρατιωτικοποίηση των παιδιών που ζουν στις ουκρανικές περιοχές οι οποίες βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή από το 2014, είχαμε ήδη μια γενική εικόνα της πολιτικής που εφαρμόζει το Κρεμλίνο στα κατεχόμενα εδάφη. Οι δύο από εμάς μεγαλώσαμε στη σοβιετοκρατούμενη Λετονία και στην Ανατολική Γερμανία και γνωρίζαμε από πρώτο χέρι τις μεθόδους της σοβιετικής «διαπαιδαγώγησης».
Ωστόσο, όσα διαπιστώσαμε στην Ουκρανία ξεπέρασαν κάθε προσδοκία. Τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε αποκαλύπτουν μια συστηματική και εξαναγκαστική πολιτική της Ρωσικής Ομοσπονδίας, με στόχο τη σταδιακή εξάλειψη της ουκρανικής ταυτότητας των παιδιών που ζουν στις κατεχόμενες περιοχές.
Η αποστολή μας αποτέλεσε την έκτη ερευνητική αποστολή που συγκρότησε ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022, προκειμένου να διερευνήσει πιθανές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πρόκειται για τη δεύτερη αποστολή που επικεντρώθηκε αποκλειστικά στα παιδιά.
Η πρώτη είχε εξετάσει τις καταγγελίες για τη βίαιη μεταφορά ανηλίκων στη Ρωσία. Η δική μας αποστολή είχε ως στόχο να αξιολογήσει εάν η συμπεριφορά της Ρωσίας στις κατεχόμενες περιοχές παραβιάζει το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των Συμβάσεων της Γενεύης και της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Κατά τη διάρκεια των τριών εβδομάδων της έρευνας συγκεντρώσαμε και αναλύσαμε μεγάλο όγκο στοιχείων. Μελετήσαμε εκθέσεις και ανακοινώσεις του ΟΗΕ, του ΟΑΣΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ λάβαμε μαρτυρίες τόσο διαδικτυακά όσο και διά ζώσης από νέους ανθρώπους που είχαν βιώσει ως παιδιά την πολιτική κατήχησης και στρατιωτικοποίησης στις κατεχόμενες περιοχές.
Παράλληλα, συνομιλήσαμε με εκπαιδευτικούς που δίδαξαν σε σχολεία υπό ρωσική κατοχή πριν καταφέρουν να διαφύγουν σε περιοχές που ελέγχονται από την ουκρανική κυβέρνηση. Κατά την επίσκεψή μας στο Κίεβο πραγματοποιήσαμε επίσης σειρά συναντήσεων με εκπροσώπους ουκρανικών κρατικών φορέων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Η έκθεσή μας, που παρουσιάστηκε στο Μόνιμο Συμβούλιο του ΟΑΣΕ στις 9 Ιουλίου, περιλαμβάνει συγκλονιστικές μαρτυρίες.
Σε μία από αυτές, ένας μάρτυρας περιγράφει πως ο διευθυντής του τοπικού σχολείου, συνοδευόμενος από βαριά οπλισμένους στρατιώτες, επισκεπτόταν τα σπίτια οικογενειών των οποίων τα παιδιά δεν φοιτούσαν στο σχολείο ή οι γονείς δεν είχαν ακόμη αποκτήσει ρωσικά διαβατήρια. Οι γονείς απειλούνταν με αφαίρεση της γονικής μέριμνας και με απομάκρυνση των παιδιών τους σε κρατικά ιδρύματα, εάν δεν συμμορφώνονταν με τις απαιτήσεις των κατοχικών αρχών. Υπό το βάρος αυτών των πιέσεων, πολλοί αναγκάστηκαν τελικά να υποχωρήσουν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν τόσο από τον ΟΗΕ όσο και από τον ΟΑΣΕ, το περιστατικό αυτό δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Αντιθέτως, αναδεικνύει ένα ευρύτερο σύστημα εξαναγκασμού που δεν στοχεύει μόνο τα παιδιά, αλλά ολόκληρες τις οικογένειές τους, με τη συνεργασία διαφορετικών κρατικών υπηρεσιών.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά, σύμφωνα με την έκθεσή μας, και η υποχρεωτική απόκτηση ρωσικής υπηκοότητας. Η διαδικασία αυτή αποτελεί κρίσιμο κρίκο μιας αλυσίδας που οδηγεί στη μελλοντική στρατιωτική θητεία, καθώς τα αγόρια που αποκτούν ρωσική υπηκοότητα καθίστανται υποχρεωτικά στρατεύσιμα μόλις συμπληρώσουν το 18ο έτος της ηλικίας τους.
Υπάρχουν πλέον επαρκή στοιχεία ότι αρκετοί από αυτούς δεν περιορίζονται στη συνηθισμένη στρατιωτική θητεία, αλλά αποστέλλονται στο μέτωπο, όπου αρκετοί έχουν ήδη χάσει τη ζωή τους.
Η εκπαίδευση ως εργαλείο ιδεολογικής κατήχησης
Στα σχολεία των κατεχόμενων περιοχών η ουκρανική γλώσσα έχει ουσιαστικά απαγορευθεί, ενώ η χρήση της περιορίζεται σημαντικά και στη δημόσια και ιδιωτική ζωή.
Τα παιδιά διδάσκονται πλέον αποκλειστικά με βάση το ρωσικό κρατικό πρόγραμμα σπουδών, το οποίο, σύμφωνα με την έκθεση, περιλαμβάνει εκτεταμένη παραποίηση ιστορικών γεγονότων και έντονη ιδεολογική κατήχηση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το βιβλίο Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου, το οποίο αφιερώνει 29 σελίδες στη λεγόμενη «ειδική στρατιωτική επιχείρηση», παρουσιάζοντας τη ρωσική εισβολή ως αμυντική απάντηση απέναντι στη Δύση. Αντίστοιχα εγχειρίδια χρησιμοποιούνται ήδη από τις μικρότερες τάξεις στις κατεχόμενες περιοχές.
Η Διεθνής Αμνηστία χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό ως «κατάφωρη απόπειρα παράνομης ιδεολογικής κατήχησης μαθητών στη Ρωσία και στις ρωσοκρατούμενες ουκρανικές περιοχές».
Προετοιμάζοντας τους αυριανούς στρατιώτες
Η στρατιωτικοποίηση των παιδιών δεν περιορίζεται στη σχολική ύλη.
Από το σχολικό έτος 2023-2024 έχει καταστεί υποχρεωτικό το μάθημα «Βασικές Αρχές Ασφάλειας και Άμυνας της Πατρίδας», το οποίο περιλαμβάνει εκτεταμένη στρατιωτική εκπαίδευση.
Σύμφωνα με τα ευρήματα του ΟΗΕ, οι μαθητές παρακολουθούν έως και 170 ώρες στρατιωτικής εκπαίδευσης, όπου διδάσκονται τη χρήση χειροβομβίδων, τυφεκίων, αντιαρματικών εκτοξευτών και ελεύθερων σκοπευτικών όπλων.
Παράλληλα, η φιλοκυβερνητική νεολαιίστικη οργάνωση Movement of the First, που ιδρύθηκε το 2022 με πρωτοβουλία του Βλαντίμιρ Πούτιν, έχει επαναφέρει ένα σοβιετικού τύπου στρατιωτικό παιχνίδι, το οποίο εφαρμόζεται πλέον και στις κατεχόμενες ουκρανικές περιοχές.
Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, τα παιδιά χωρίζονται σε «στρατούς», εκπαιδεύονται στη συναρμολόγηση όπλων, στη χρήση drones, σε ασκήσεις μάχης, ακόμη και σε επιχειρήσεις κυβερνοπολέμου και πληροφοριακών επιχειρήσεων.
Το Institute for the Study of War εκτιμά ότι οι δραστηριότητες αυτές αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου μηχανισμού που αποσκοπεί στη στρατιωτικοποίηση των ουκρανικών παιδιών, στην αποκοπή τους από την ουκρανική τους ταυτότητα και στη μελλοντική ένταξή τους στις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις.
Η ίδια η ρωσική ηγεσία δεν αποκρύπτει αυτή την πολιτική. Αντιθέτως, υψηλόβαθμοι Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν δημόσια υποστηρίξει ότι στόχος είναι η καλλιέργεια πατριωτισμού και η διαμόρφωση της ταυτότητας των παιδιών που ζουν στις κατεχόμενες περιοχές.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει η έκθεση του ΟΑΣΕ, πρόκειται για παιδιά ουκρανικής και όχι ρωσικής υπηκοότητας.
Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η μεταβολή του εκπαιδευτικού συστήματος στις κατεχόμενες περιοχές παραβιάζει το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, μεταξύ άλλων το Άρθρο 43 των Κανονισμών της Χάγης και το Άρθρο 50 της Τέταρτης Σύμβασης της Γενεύης.
Οι συντάκτες της έκθεσης καλούν τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει άμεσα και ουσιαστικά τον κίνδυνο που αντιμετωπίζουν τα ουκρανικά παιδιά όσον αφορά την ασφάλεια, την εθνική τους ταυτότητα και το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή.
Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ένας από τους συνομιλητές τους στο Κίεβο:
«Οποιαδήποτε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου δεν μπορενα αφορά μόνο τα χιλιόμετρα εδάφους».
Η έκθεση παρουσιάστηκε στο Μόνιμο Συμβούλιο του ΟΑΣΕ στις 9 Ιουλίου και οι συντάκτες της καλούν τη διεθνή κοινότητα να δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της ταυτότητας, της εκπαίδευσης και της οικογενειακής ζωής των παιδιών στις κατεχόμενες περιοχές.
Πηγή: The Conversation. Το άρθρο υπογράφεται από μέλη της αποστολής του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), η οποία διερεύνησε την κατήχηση και στρατιωτικοποίηση παιδιών στις κατεχόμενες ουκρανικές περιοχές.
