Πότε η ξεκούραση έγινε άλλη μία δουλειά;

Διακοπές με πρόγραμμα, ταξίδια με λίστες, εμπειρίες που πρέπει να προλάβουμε και φωτογραφίες που πρέπει να ανεβάσουμε. Μήπως, στην προσπάθειά μας να αξιοποιήσουμε ακόμη και τον ελεύθερο χρόνο μας, ξεχάσαμε κάτι πολύ απλό: πώς είναι να μην κάνουμε τίποτα;

Υπήρχε κάποτε μια εποχή που η λέξη «διακοπές» σήμαινε ακριβώς αυτό που λέει: διακοπή. Σήμερα οι διακοπές έχουν αποκτήσει πρόγραμμα. Πρέπει να ταξιδέψεις, να δεις, να δοκιμάσεις, να επισκεφθείς, να κολυμπήσεις, να περπατήσεις, να γνωρίσεις τοπικές γεύσεις. Να μην αφήσεις τη μέρα να πάει χαμένη. Και κάπως έτσι, ακόμη και η ξεκούραση άρχισε να μοιάζει με δουλειά.

Σε ένα ενδιαφέρον κείμενο στην ισπανική El País, ο φιλόσοφος Juan Evaristo Valls Boix αναρωτιέται αν μπορούμε να φανταστούμε έναν διαφορετικό «χάρτη της ξεκούρασης»: όχι ως πολυτέλεια που αγοράζεται και καταναλώνεται, αλλά ως δικαίωμα και ως αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής.

Αφορμή είναι η Vilafranca, μια μικρή πόλη στην επαρχία Castellón της Ισπανίας, η οποία, μετά το κλείσιμο ενός μεγάλου εργοστασίου και την οικονομική κρίση που ακολούθησε, αναζητεί νέους τρόπους να σκεφτεί τον τόπο, τον τουρισμό αλλά και τον ελεύθερο χρόνο. Εκεί οργανώθηκε το Descans Lab, ένα «εργαστήριο ξεκούρασης», όπου κάτοικοι και επισκέπτες κλήθηκαν να φανταστούν τι θα μπορούσε να σημαίνει το να ξεκουράζεσαι χωρίς να καταναλώνεις διαρκώς κάτι. Το ερώτημα ξεπερνά κατά πολύ ένα ισπανικό χωριό.

Η βιομηχανία της ανάπαυσης

Η σύγχρονη κοινωνία κατάφερε ένα παράδοξο: μετέτρεψε την ανάπαυση σε ακόμη ένα πεδίο απόδοσης. Το ταξίδι πρέπει να είναι αξέχαστο. Το Σαββατοκύριακο γεμάτο. Οι διακοπές «αξιοποιημένες».

Ακόμη και όταν μένουμε σπίτι, υπάρχει συχνά η αίσθηση ότι κάτι θα έπρεπε να κάνουμε. Να διαβάσουμε το βιβλίο που περιμένει, να δούμε τη σειρά που όλοι συζητούν, να γυμναστούμε, να τακτοποιήσουμε, να απαντήσουμε στα μηνύματα. Και βέβαια υπάρχει το κινητό. Μπορεί το σώμα να βρίσκεται κάτω από μια ομπρέλα, αλλά το μυαλό εξακολουθεί να δέχεται ειδήσεις, emails, ειδοποιήσεις, εικόνες και ζωές άλλων ανθρώπων. Η ψηφιακή εποχή μάς έδωσε τη δυνατότητα να είμαστε παντού. Μαζί της όμως χάσαμε σε μεγάλο βαθμό τη δυνατότητα να μην είμαστε πουθενά.

Η ενοχή του «δεν κάνω τίποτα»

Ίσως το δυσκολότερο σήμερα δεν είναι να βρούμε χρόνο για ξεκούραση. Είναι να τον αντέξουμε. Η αδράνεια έχει αποκτήσει σχεδόν ενοχικό χαρακτήρα. Αν δεν παράγεις, δεν μαθαίνεις, δεν ταξιδεύεις, δεν βελτιώνεσαι, δεν αποκτάς μια καινούργια εμπειρία, μοιάζει σαν να σπαταλάς τον χρόνο σου. Κι όμως, ο χρόνος δεν χρειάζεται πάντοτε να «αξιοποιείται».

Μπορεί κάποιος να κάθεται σε ένα μπαλκόνι χωρίς βιβλίο. Να περπατά χωρίς προορισμό. Να κοιτάζει τη θάλασσα χωρίς να τη φωτογραφίζει. Να αφήνει μια ώρα να περάσει χωρίς να έχει τίποτε να επιδείξει στο τέλος της.

Ίσως αυτό να είναι σήμερα μια μικρή πολυτέλεια. Ή, όπως υποστηρίζει το ισπανικό κείμενο, κάτι περισσότερο: ένα δικαίωμα. Γιατί πραγματική ξεκούραση δεν είναι απλώς η φόρτιση της ανθρώπινης «μπαταρίας» ώστε τη Δευτέρα να επιστρέψουμε αποδοτικότεροι στη δουλειά. Είναι χρόνος που δεν οφείλει να υπηρετεί κανέναν σκοπό. Και ίσως το πιο ανατρεπτικό πράγμα που μπορούμε να κάνουμε μέσα σε έναν κόσμο που απαιτεί αδιάκοπα την προσοχή μας να είναι εξαιρετικά απλό: να μην κάνουμε, για λίγο, απολύτως τίποτα.