«Fatherland» (Vaterland), η νέα ταινία του Πολωνού Πάβελ Παβλικόφσκι
Τόμας Μαν: Επιστροφή σε μια πατρίδα που δεν ήταν πια η ίδια
Η ιστορία τοποθετείται στο 1949. Ο Τόμας Μαν, που είχε εγκαταλείψει τη ναζιστική Γερμανία το 1933 και ζούσε εξόριστος στις ΗΠΑ, επιστρέφει για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο. Μαζί του είναι η κόρη του Έρικα Μαν, συγγραφέας, ηθοποιός, δημοσιογράφος και σφοδρή αντιναζίστρια, την οποία υποδύεται η εξαιρετική Σάντρα Χίλερ. Τον Μαν υποδύεται ο Hanns Zischler.
Κάνουν ένα είδος road trip μέσα σε μια Γερμανία κυριολεκτικά και πολιτικά ερειπωμένη: από την αμερικανοκρατούμενη Φρανκφούρτη προς τη σοβιετικά ελεγχόμενη Βαϊμάρη. Ο Μαν πρόκειται να τιμηθεί για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Γκαίτε και αποφασίζει να μιλήσει και στις δύο Γερμανίες, την ώρα που Ανατολή και Δύση προσπαθούν η καθεμία να τον οικειοποιηθούν.
Και υπάρχει μια υπέροχη ερώτηση που του θέτουν στην ταινία: «Πού είναι η πατρίδα σας;» Αυτό είναι ουσιαστικά ολόκληρη η ταινία. Τι σημαίνει πατρίδα για έναν άνθρωπο που αναγκάστηκε να την εγκαταλείψει επειδή η χώρα του παραδόθηκε στον ναζισμό; Και τι βρίσκει όταν επιστρέφει; Μια κοινωνία που θέλει να προχωρήσει παρακάτω, αλλά δεν έχει ακόμη λογαριαστεί πραγματικά με όσα έκανε.
Υπάρχει όμως και το οικογενειακό δράμα. Ο γιος του Μαν και αδελφός της Έρικα, Κλάους Μαν, αυτοκτονεί ενώ εκείνοι βρίσκονται στην Ευρώπη. Η Έρικα θέλει να πάνε στην κηδεία. Ο πατέρας επιμένει να συνεχίσει προς τη Βαϊμάρη για την ομιλία του περί Γκαίτε. Και έτσι η ενοχή μιας οικογένειας αρχίζει να καθρεφτίζει, με τον τρόπο του Παβλικόφσκι, την ενοχή μιας ολόκληρης χώρας.
Υπάρχει μάλιστα ένα ενδιαφέρον ιστορικό στοιχείο. Στην πραγματικότητα η Έρικα δεν συνόδευσε τον πατέρα της σε εκείνο το ταξίδι· διαφώνησαν έντονα γι’ αυτό και εκείνη αρνήθηκε να πάει.
Οχτώ χρόνια έπειτα από το έξοχο «Ψυχρός Πόλεμος», ο Παβλικόφσκι επιστρέφει στα μεταπολεμικά ερείπια της Ευρώπης, μαγνητίζοντας με τις ασπρόμαυρες εικόνες του και το τετράγωνο φορμάτ, που ξέρει να χειρίζεται όσο κανείς σήμερα, αναδεικνύοντας τα πρόσωπα, τα αισθήματα, τα αδιέξοδα. Κάτι που επιβράβευσαν και στο τελευταίο φεστιβάλ των Καννών, τιμώντας τον με το βραβείο σκηνοθεσίας.
Στη συγκεκριμένη ταιναί, ο Παβλικόφσκι δεν κάνει απλώς μια βιογραφία του Τόμας Μαν. Ολοκληρώνει κατά κάποιον τρόπο μια άτυπη τριλογία πάνω στην Ευρώπη μετά τον πόλεμο: ταυτότητα, ενοχή, πατρίδα, εξορία και η ηθική σύγχυση μιας ηπείρου που προσπαθεί να ξαναφτιαχτεί πάνω στα ερείπιά της.
Και το Fatherland πήγε πολύ καλά στις Κάννες τον Μάιο: ο Παβλικόφσκι κέρδισε εξ ημισείας το βραβείο σκηνοθεσίας!
