Επιχείρηση Ρουάντα: Λύση απελπισίας ή βολική αποθήκη προσφύγων;
Η Ρουάντα προτείνεται ως «κόμβος επιστροφής» για μετανάστες που απελαύνονται από την Ευρώπη. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν για κίνδυνο σοβαρών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 2025 υποβλήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση 669.365 αιτήσεις ασύλου από ανθρώπους που ζητούσαν προστασία για πρώτη φορά. Κατά μέσο όρο, εγκρίνεται το 45% των αιτήσεων. Ωστόσο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι είχαν αναφέρει πέρυσι ότι περίπου το 90% όσων βλέπουν τις αιτήσεις τους να απορρίπτονται παραμένουν τελικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο αντιπρόεδρος της ολλανδικής κυβέρνησης, Μπαρτ φαν ντεν Μπρινκ, δήλωσε ότι η Ρουάντα επιλέχθηκε λόγω της «σημαντικής εμπειρίας» της στην υποδοχή μεγάλων ομάδων μεταναστών και της στενής συνεργασίας της με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (IOM).
Η Ρουάντα φιλοξενεί εδώ και πολλά χρόνια μεγάλους αριθμούς προσφύγων, κυρίως από τη γειτονική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και το Μπουρούντι. Παράλληλα, έχει συνάψει κατά καιρούς συμφωνίες με διάφορες κυβερνήσεις για την υποδοχή ανθρώπων που απελαύνονται από άλλες χώρες.
Μεταξύ 2013 και 2018, το Ισραήλ απέλασε χιλιάδες μετανάστες από την Ερυθραία και το Σουδάν στη Ρουάντα, στο πλαίσιο μιας συμφωνίας που χαρακτηριζόταν από μυστικότητα.
Το 2019, η Ρουάντα δέχθηκε άλλους 3.000 μετανάστες που μεταφέρθηκαν από τη Λιβύη, βάσει συμφωνίας με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και την Αφρικανική Ένωση.
Πέρυσι, η χώρα συμφώνησε να δεχθεί εκατοντάδες ανθρώπους που απελαύνονταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι πρώτοι επτά έφτασαν αργότερα τον ίδιο μήνα.
Το βρετανικό μοντέλο
Κάτι παρόμοιο είχε επιχειρήσει η Βρετανία. Αλλά η συμφωνία που είχε υπογράψει το 2022 η τότε κυβέρνηση των Συντηρητικών προχωρούσε ένα βήμα παραπέρα. Αντί να μεταφέρει στη Ρουάντα ανθρώπους των οποίων οι αιτήσεις ασύλου είχαν απορριφθεί στη Βρετανία, το βρετανικό σχέδιο προέβλεπε τη μεταφορά όλων των αιτούντων άσυλο που έφταναν στη χώρα με «παράτυπο» τρόπο, ώστε οι αιτήσεις τους να εξετάζονται εκεί. Όσοι αναγνωρίζονταν ως πρόσφυγες θα εγκαθίσταντο στη Ρουάντα και όχι στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Το 2023, το Ανώτατο Δικαστήριο της Βρετανίας έκρινε το σχέδιο παράνομο, διαπιστώνοντας ότι όσοι μεταφέρονταν στη Ρουάντα θα αντιμετώπιζαν πραγματικό κίνδυνο επαναπροώθησης — δηλαδή αναγκαστικής επιστροφής σε χώρες όπου θα μπορούσαν να υποστούν διώξεις ή κακομεταχείριση.
Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, η οποία είχε αντιταχθεί στο σχέδιο, υποστήριξε ενώπιον των βρετανικών δικαστηρίων ότι το σύστημα ασύλου της Ρουάντας ήταν ανεπαρκές για την υποδοχή των αιτούντων άσυλο, διατυπώνοντας παράλληλα και άλλες ενστάσεις σχετικά με την ασφάλεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Το πρόγραμμα καταργήθηκε τελικά το 2024, μετά την άνοδο του Εργατικού Κόμματος στην εξουσία.
Μέχρι τότε, ωστόσο, το Λονδίνο είχε καταβάλει στη Ρουάντα περίπου 290 εκατομμύρια λίρες, δηλαδή 390 εκατομμύρια δολάρια, στο πλαίσιο της συμφωνίας.
Μόλις τέσσερα άτομα είχαν μεταφερθεί στη Ρουάντα, και όλα οικειοθελώς.
Ποιες είναι οι ανθρωπιστικές ανησυχίες;
Οι οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιτίθενται στο σχέδιο. Οι αντιρρήσεις τους αφορούν τόσο την ίδια την αρχή των απελάσεων προς τρίτες χώρες όσο και το ιστορικό της Ρουάντας στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ένας συνασπισμός 47 οργανώσεων, μεταξύ των οποίων η Διεθνής Επιτροπή Διάσωσης (International Rescue Committee), προειδοποίησε ότι η συμφωνία μπορεί να οδηγήσει στον βίαιο αποχωρισμό ανθρώπων από τη ζωή που έχουν δημιουργήσει στην Ευρώπη και στη μεταφορά τους σε χώρες όπου ενδέχεται να μην έχουν οικογένεια ή κανένα δίκτυο κοινωνικής υποστήριξης.
Ο συνασπισμός επικαλέστηκε την εμπειρία των αιτούντων άσυλο που είχαν απελαθεί από το Ισραήλ στη Ρουάντα. «Όταν το Ισραήλ απέλασε ανθρώπους στη Ρουάντα και την Ουγκάντα, τους είχαν υποσχεθεί νόμιμο καθεστώς παραμονής και ασφάλεια. Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν ότι πολλοί εξωθήθηκαν σε νέα, επικίνδυνα ταξίδια και κατέληξαν στα χέρια δικτύων εμπορίας ανθρώπων», ανέφερε ο συνασπισμός.
Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch – HRW) αντιτάχθηκε επίσης στη συμφωνία, επισημαίνοντας ότι έχει τεκμηριωθεί πως παρόμοιες μεταφορές σε τρίτες χώρες οδηγούν σε παραβιάσεις των δικαιωμάτων των απελαθέντων, όπως «αυθαίρετη κράτηση, κακομεταχείριση, εξαθλίωση» και άλλες σοβαρές καταχρήσεις. «Η ιστορία έχει δείξει ότι οι μεταφορές σε τρίτες χώρες παραβιάζουν δικαιώματα και προκαλούν ανθρώπινο πόνο», δήλωσε η Τζούντιθ Σάντερλαντ, εκπρόσωπος της οργάνωσης.
Η Διεθνής Αμνηστία υποστήριξε ότι παρόμοια προγράμματα στο παρελθόν αποδείχθηκαν «παράνομα, ανεφάρμοστα και δαπανηρά».
Στην έκθεσή της για το 2025, η Διεθνής Αμνηστία ανέφερε σχετικά με τη Ρουάντα: «Οι αναγκαστικές εξώσεις που συνδέονταν με έργα αστικής ανάπτυξης στην πρωτεύουσα επηρέασαν δυσανάλογα τους πληθυσμούς χαμηλού εισοδήματος και τις περιθωριοποιημένες ομάδες. Η προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων ήταν περιορισμένη και διαρθρωτικά εμπόδια παρεμπόδιζαν τη συνδικαλιστική δράση. Ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών παρέμεινε αυστηρά περιορισμένος και μέλη της πολιτικής αντιπολίτευσης αντιμετώπισαν άδικες δικαστικές διώξεις»
ΠΗΓΗ Kreoport.gr / Aljazeera