Μία ακόμη εστία έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο;

Γ. Μανιάτης προς Ύπατη Εκπρόσωπο της Ε.Ε. Κάγια Κάλλας: «Στοχευμένες κυρώσεις για τον παράνομο αγωγό Τουρκίας–ψευδοκράτους» (22.7.2026)

Το ζήτημα της κατασκευής αγωγού φυσικού αερίου από την Τουρκία προς το ψευδοκράτος θέτει με ερώτησή του προς την Ύπατη Εκπρόσωπο και Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κάγια Κάλλας, ο Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας των Ευρωβουλευτών του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Μανιάτης.

Όπως υπενθυμίζει ο Αντιπρόεδρος της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, αυτό δεν είναι το πρώτο σχετικό έργο που σχεδιάζεται, καθώς τον Ιανουάριο του 2026 είχε ανακοινωθεί η κατασκευή υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ Τουρκίας και κατεχομένων, ως ανταγωνιστικό προς την υποθαλάσσια διασύνδεση Ισραήλ – Κύπρου – Ελλάδας (Great Sea Interconnector), ένα έργο ενταγμένο στον Ευρωπαϊκό κατάλογο των Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος και μεταξύ των Ενεργειακών Διαδρόμων, που πρόσφατα ανακοίνωσε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Μάλιστα, απαντώντας σε σχετική ερώτηση του Ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ, ο Επίτροπος Ενέργειας Ν. Γιόργκενσεν είχε εκφράσει την ανησυχία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το εν λόγω έργο, τονίζοντας ότι «η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην υπεράσπιση των συμφερόντων της και των συμφερόντων των κρατών μελών της, καθώς και στην προάσπιση της περιφερειακής σταθερότητας. Η ΕΕ παραμένει επίσης πλήρως προσηλωμένη στη συνολική διευθέτηση του Κυπριακού ζητήματος, στο πλαίσιο του ΟΗΕ, σύμφωνα με όλες τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τηρουμένων των αρχών στις οποίες εδράζεται η ΕΕ, καθώς και του ενωσιακού κεκτημένου».

Στο πλαίσιο αυτό ο Γ. Μανιάτης με νέα του παρέμβαση προς την Κ. Κάλλας, ζητά να παρουσιάσει πώς η Ε.Ε. θα υπερασπιστεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κύπρου, ζητώντας να προτείνει την επιβολή στοχευμένων κυρώσεων σε φυσικά και νομικά πρόσωπα που συμμετέχουν στον σχεδιασμό και κατασκευή του συγκεκριμένου αγωγού.

————————————————————–

Η  Τουρκία σχεδιάζει την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου από την περιοχή της Αναμούρ στη νότια Τουρκία προς την περιοχή του Τεκνετζίκ στα κατεχόμενα.

Τα τεχνικά χαρακτηριστικά που έχουν δημοσιοποιηθεί κάνουν λόγο για:

• περίπου 97 χιλιόμετρα υποθαλάσσιου αγωγού,
• περίπου 4 χιλιόμετρα χερσαίου τμήματος,
• δύο παράλληλους αγωγούς διαμέτρου 22 ιντσών με δυνατότητα αμφίδρομης ροής φυσικού αερίου.

Το έργο έχει περισσότερες από μία διαστάσεις.

1. Ενεργειακή

Σήμερα τα κατεχόμενα βασίζονται κυρίως σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν πετρέλαιο.

Με την έλευση φυσικού αερίου:

• μειώνεται το κόστος παραγωγής,
• περιορίζονται οι εκπομπές,
• αυξάνεται η ενεργειακή εξάρτηση των κατεχομένων από την Τουρκία.

2. Γεωπολιτική,  η σημαντικότερη διάσταση

Μετά τον υποθαλάσσιο αγωγό νερού που εγκαινιάστηκε το 2015, η Άγκυρα επιδιώκει να συνδέσει τα κατεχόμενα και με φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια (υποθαλάσσιο καλώδιο βρίσκεται επίσης στον σχεδιασμό). Δημιουργεί μια μόνιμη ενεργειακή υποδομή που ενσωματώνει ακόμη περισσότερο τα κατεχόμενα στην Τουρκία!

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπενθύμισε πρόσφατα ότι η Τουρκία οφείλει να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ το έργο θεωρείται ότι προσθέτει ακόμη μία εστία έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί ότι τέτοιες κινήσεις:

• ενισχύουν το κατοχικό καθεστώς,
• δημιουργούν τετελεσμένα,
• δυσχεραίνουν την προοπτική συνολικής λύσης του Κυπριακού.

Συνδέεται με τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου;

Ο συγκεκριμένος αγωγός προορίζεται κυρίως να μεταφέρει αέριο από την Τουρκία προς τα κατεχόμενα.

Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Άγκυρα βλέπει το έργο ως τμήμα μιας ευρύτερης στρατηγικής. Εφόσον αποκτήσει μόνιμες ενεργειακές υποδομές στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου, θα μπορεί στο μέλλον να υποστηρίξει ότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος οποιασδήποτε ενεργειακής αρχιτεκτονικής στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ανακοίνωση για τον αγωγό συμπίπτει χρονικά με μια άλλη σημαντική εξέλιξη: την τελική επενδυτική απόφαση για την αξιοποίηση του κοιτάσματος Cronos στην κυπριακή ΑΟΖ από τις TotalEnergies και Eni, με στόχο εξαγωγές LNG μέσω Αιγύπτου προς την Ευρώπη από το 2028.

Αυτό σημαίνει ότι εξελίσσονται δύο διαφορετικές ενεργειακές στρατηγικές γύρω από την Κύπρο:

• η διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία προωθεί την αξιοποίηση των κοιτασμάτων της μέσω συνεργασιών με ευρωπαϊκές εταιρείες και την Αίγυπτο,
• ενώ η Τουρκία δημιουργεί παράλληλες ενεργειακές υποδομές που συνδέουν απευθείας την Τουρκία με τα κατεχόμενα.

Είναι ένα έργο με έντονο συμβολικό και στρατηγικό χαρακτήρα: μετά τον αγωγό νερού, η Άγκυρα επιχειρεί να εδραιώσει μια σχέση μόνιμης ενεργειακής εξάρτησης των κατεχομένων από την Τουρκία, δημιουργώντας νέα δεδομένα που αποκτούν βαρύτητα και στο πλαίσιο του Κυπριακού.

Η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας

Η Λευκωσία θεωρεί ότι το μνημόνιο που υπέγραψε η Τουρκία με το κατοχικό καθεστώς είναι νομικά άκυρο.

Το βασικό της επιχείρημα είναι ότι:

• η μόνη διεθνώς αναγνωρισμένη κρατική οντότητα στο νησί είναι η Κυπριακή Δημοκρατία,
• συνεπώς μόνο αυτή μπορεί να εγκρίνει έργα στρατηγικής σημασίας που αφορούν το κυπριακό έδαφος ή τις θαλάσσιες ζώνες της.

Για τον λόγο αυτό, το κυπριακό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε το μνημόνιο «παράνομο» και υποστήριξε ότι αποτελεί ακόμη ένα βήμα εδραίωσης των τετελεσμένων της κατοχής.

Το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS)

Η Κυπριακή Δημοκρατία επικαλείται τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Η λογική είναι η εξής:

• ένα κράτος έχει κυριαρχικά δικαιώματα στην ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα του,
• έργα όπως υποθαλάσσιοι αγωγοί απαιτούν τη συναίνεση του παράκτιου κράτους όταν επηρεάζουν τις θαλάσσιες ζώνες του.

Η Λευκωσία υποστηρίζει ότι η Τουρκία, ενεργώντας χωρίς την άδεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, παραβιάζει αυτά τα κυριαρχικά δικαιώματα.

Υπάρχει όμως μια νομική ιδιαιτερότητα.

Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει ούτε κυρώσει την UNCLOS. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να αγνοεί πλήρως το διεθνές δίκαιο, αλλά της επιτρέπει να υποστηρίζει διαφορετική ερμηνεία σε ορισμένα ζητήματα θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

 Η θέση της Τουρκίας

Η Άγκυρα ξεκινά από μια τελείως διαφορετική νομική βάση.

Υποστηρίζει ότι:

• οι Τουρκοκύπριοι διαθέτουν ίσα δικαιώματα στους φυσικούς πόρους της Κύπρου,
• η Κυπριακή Δημοκρατία δεν εκπροσωπεί αποκλειστικά ολόκληρο το νησί,
• επομένως μπορεί να συνάπτει συμφωνίες με την τουρκοκυπριακή διοίκηση για ενεργειακά έργα.

Με αυτή τη λογική, η Τουρκία θεωρεί ότι δεν πρόκειται για παραβίαση κυριαρχίας αλλά για συνεργασία με μια πολιτική οντότητα που η ίδια αναγνωρίζει. Αυτή η θέση όμως δεν γίνεται δεκτή από τη διεθνή κοινότητα, καθώς το αυτοανακηρυχθέν «τουρκικό κράτος της βόρειας Κύπρου» αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία.

 Η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας δήλωσε ότι η Τουρκία οφείλει να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία είναι κράτος-μέλος της Ένωσης.

  ΕΡΩΤΗΣΗ: Εφόσον η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί παράνομο το έργο, γιατί δεν εξετάζει την εφαρμογή του ίδιου καθεστώτος κυρώσεων που έχει χρησιμοποιήσει σε άλλες περιπτώσεις παραβίασης κυριαρχικών δικαιωμάτων κράτους-μέλους;

Παρά ταύτα, ο πρώην υπουργός κ Μανιάτης καλεί την Κάγια Κάλας να απαντήσει με σαφήνεια στις ερωτήσεις του. Συνήθως μια γενικόλογη απάντηση δεν οδηγεί πουθενά, αντιθέτως σκιάζει το σύνολο της εικόνας.

Θα το πράξει;