Τρεις πιθανοί τρόποι για να αρθεί το ελληνικό βέτο στις νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας
Το νέο πακέτο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας έχει συναντήσει ισχυρή αντίσταση από την Ελλάδα, εξαιτίας της απαγόρευσης μεταφοράς ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η οποία προβλέπεται να τεθεί πλήρως σε ισχύ το 2027.
Σύμφωνα με την απόφαση που εγκρίθηκε πέρυσι, από το 2027 θα απαγορεύεται η «αγορά, εισαγωγή ή μεταφορά, άμεσα ή έμμεσα», υγροποιημένου φυσικού αερίου που προέρχεται ή εξάγεται από τη Ρωσία.
Η Ελλάδα, η οποία διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, ζητεί να τροποποιηθεί το σχετικό νομικό κείμενο, ώστε να εξακολουθήσει να επιτρέπεται η μεταφορά ρωσικού LNG και μετά την ημερομηνία εφαρμογής της απαγόρευσης.
Ο βασικός ωφελημένος μιας τέτοιας εξαίρεσης θα ήταν η Dynagas, εταιρεία που εξειδικεύεται στις θαλάσσιες μεταφορές υπό ακραίες θερμοκρασίες και ανήκει στον Έλληνα εφοπλιστή Γιώργο Προκοπίου. Η Dynagas και θυγατρική της έχουν ναυλώσει έντεκα πλοία –μεταξύ των οποίων επτά παγοθραυστικά ειδικών προδιαγραφών– για την εξυπηρέτηση του ρωσικού έργου Yamal LNG, της μεγαλύτερης εγκατάστασης παραγωγής φυσικού αερίου της Ρωσίας.
Η ελληνική κυβέρνηση και η Dynagas υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση μεταφοράς ρωσικού LNG θα πλήξει τον ευρωπαϊκό ναυτιλιακό κλάδο, θα οδηγήσει σε απώλεια θέσεων εργασίας, θα ενισχύσει ανταγωνιστές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και, τελικά, δεν θα μειώσει ουσιαστικά τα έσοδα της Μόσχας από τον πόλεμο.
Οι χώρες της ΕΕ δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία για ένα εκτεταμένο νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας το βράδυ της Τετάρτης, αφού η Ελλάδα μπλόκαρε τα μέτρα προκειμένου να προστατεύσει τον κλάδο της ναυτιλίας της.
Σύμφωνα με το Politico οι συνομιλίες της Τετάρτης, οι οποίες ολοκληρώθηκαν λίγο μετά τις 7:30 μ.μ., ήταν απλώς η πιο πρόσφατη από μια σειρά προσπαθειών για την εξασφάλιση της ομόφωνης έγκρισης που απαιτείται για το ευρύ πακέτο ενεργειακών και εμπορικών μέτρων, το οποίο έχει σχεδιαστεί ώστε να αποδυναμώσει τη χρηματοδότηση της πολεμικής μηχανής της Μόσχας. Το πακέτο παρουσιάστηκε τον Ιούνιο, όμως οι διαπραγματεύσεις για τις λεπτομέρειές του έχουν παραταθεί, παρά το γεγονός ότι σημαντικά τμήματά του — όπως η απαγόρευση εισαγωγών ρωσικών θαλασσινών και οι περιορισμοί στη χορήγηση θεωρήσεων (βίζας) σε Ρώσους στρατιώτες — έχουν ήδη αποδυναμωθεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.
Καθώς η διαφωνία παραμένει άλυτη, το Euronews εξετάζει τρία πιθανά σενάρια για την υπέρβαση του αδιεξόδου.
1. Να συνεχιστούν οι πιέσεις έως ότου η Ελλάδα αποσύρει το βέτο
Η δυσαρέσκεια των υπόλοιπων κρατών-μελών απέναντι στην ελληνική στάση είναι εμφανής. Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν αδικαιολόγητη την ελληνική προσπάθεια επαναδιαπραγμάτευσης μιας απόφασης που εγκρίθηκε ομόφωνα τον περασμένο Οκτώβριο και δεν συνδέεται άμεσα με το νέο πακέτο κυρώσεων.
Διπλωματικές πηγές εκφράζουν φόβους ότι η επαναδιατύπωση του νομικού κειμένου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, ενθαρρύνοντας και άλλα κράτη να ζητήσουν αντίστοιχες εξαιρέσεις, γεγονός που θα αποδυνάμωνε συνολικά το καθεστώς των κυρώσεων.
Σταθερή παραμένει και η στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία είχε χαρακτηρίσει την απαγόρευση μεταφοράς LNG σημαντικό βήμα στην προσπάθεια οικονομικής πίεσης προς τη Ρωσία.
«Η απαγόρευση ισχύει και εξακολουθεί να ισχύει», δήλωσε τη Δευτέρα εκπρόσωπος της Επιτροπής.
Η προτιμώμενη τακτική τους είναι να αντισταθούν, όπως έχουν κάνει μέχρι τώρα, έως ότου η Αθήνα υποχωρήσει και άρει το βέτο της. Δεν θα ήταν η πρώτη φορά που ένα κράτος-μέλος, αισθανόμενο όλο και πιο απομονωμένο, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν αξίζει να συνεχίσει τον μοναχικό του αγώνα.
H Επιτροπή θα δώσει στη δημοσιότητα μια οικονομική ανάλυση για να αντικρούσει τα ελληνικά επιχειρήματα και να δείξει ότι η απαγόρευση της μεταφοράς ΥΦΑ θα είχε, στην πραγματικότητα, αρνητικές επιπτώσεις στην πολεμική οικονομία της Ρωσίας.
2. Μια σύντομη αναβολή της απαγόρευσης
Εάν η Ελλάδα επιμείνει στη στάση της, τα κράτη-μέλη ενδέχεται να αναγκαστούν να αναζητήσουν έναν συμβιβασμό, όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν όταν οι διαφωνίες αποδείχθηκαν ανυπέρβλητες.
Σήμερα, η πλήρης απαγόρευση εισαγωγής και μεταφοράς ρωσικού LNG προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027. Ως ενδιάμεση λύση, οι χώρες θα μπορούσαν να συμφωνήσουν σε μια σύντομη αναβολή μόνο της απαγόρευσης μεταφοράς, διατηρώντας όμως κανονικά την απαγόρευση εισαγωγών.
Οι εισαγωγές αποτελούν τον βασικό στόχο των κυρώσεων, καθώς αποφέρουν άμεσα έσοδα στη Μόσχα. Μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, οι αγορές LNG από το έργο Yamal ανήλθαν σχεδόν στα 6 δισεκατομμύρια ευρώ. Συνολικά μεταφέρθηκαν 136 φορτία, συνολικού βάρους 9,97 εκατομμυρίων τόνων, επίδοση που αποτελεί ρεκόρ για την περίοδο.
Μια αναβολή θα έδινε στη Dynagas περισσότερο χρόνο να προσαρμοστεί στη σταδιακή κατάργηση των μεταφορών και θα επέτρεπε στην Ελλάδα να αποσύρει το βέτο της, εγκρίνοντας παράλληλα το νέο πακέτο κυρώσεων.
Ωστόσο, στην πράξη μια τέτοια λύση θα μετέθετε απλώς το πρόβλημα στο μέλλον, καθώς οι Βρυξέλλες θα μπορούσαν να βρεθούν σύντομα αντιμέτωπες με το ίδιο ακριβώς δίλημμα.
«Η Ελλάδα αυτή τη στιγμή δεν συγκεντρώνει και πολλούς πόντους συμπάθειας», σχολίασε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.
3. Να χορηγηθεί εξαίρεση
Η πιο αμφιλεγόμενη επιλογή θα ήταν να τροποποιηθεί το νομικό κείμενο, αφαιρώντας τη διάταξη που απαγορεύει τη μεταφορά ρωσικού LNG.
Αυτή είναι και η προτιμώμενη λύση της Αθήνας: μια ειδική εξαίρεση, που θα επιτρέπει επ’ αόριστον τη μεταφορά ρωσικού LNG προς πελάτες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πιθανότερος προορισμός θα ήταν οι αγορές της Ασίας.
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα της εταιρείας, η Dynagas διαθέτει πλοία μεταφοράς LNG ικανά να πλέουν μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού, η οποία διασχίζει την Αρκτική και, μέσω του Πορθμού του Μπέρινγκ, οδηγεί στην Ιαπωνία και την ηπειρωτική Κίνα. Η διαδρομή αυτή είναι σημαντικά συντομότερη από τη συμβατική οδό μέσω Μεσογείου, Διώρυγας του Σουέζ και Ινδικού Ωκεανού.
Ωστόσο, οι Βρυξέλλες έχουν πικρή εμπειρία από παρόμοιες εξαιρέσεις.
Το 2022, η Ουγγαρία και η Σλοβακία εξασφάλισαν εξαίρεση αορίστου διάρκειας για την προμήθεια ρωσικού αργού πετρελαίου μέσω του αγωγού Druzhba, δημιουργώντας ένα σημαντικό «παράθυρο» σε μια κατά τα άλλα αυστηρή απαγόρευση. Η εξαίρεση αυτή εξακολουθεί να ισχύει και αποτέλεσε αντικείμενο νέας αντιπαράθεσης νωρίτερα φέτος.
Ανάλογη παρέκκλιση υπάρχει και στο πλαφόν τιμής για το ρωσικό πετρέλαιο που μεταφέρεται δια θαλάσσης, το οποίο επιτρέπει σε χώρες της ΕΕ, όπως η Ελλάδα, να εξυπηρετούν δεξαμενόπλοια που συμμορφώνονται με το ανώτατο όριο τιμής. Αντίθετα, η επιβολή πλαφόν στην τιμή του ρωσικού LNG θεωρείται μη ρεαλιστική, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει αντίστοιχη επιρροή στη διεθνή αγορά.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τόσο τα κράτη-μέλη όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζονται ιδιαίτερα απρόθυμα να τροποποιήσουν το ισχύον νομικό πλαίσιο, υπονομεύοντας ακόμη μία ενεργειακή κύρωση κατά της Ρωσίας. Ανάλογες ανησυχίες εκφράζει και η Ουκρανία, η οποία θεωρεί ότι μια τέτοια υποχώρηση θα έστελνε λανθασμένο πολιτικό μήνυμα.
«Μερικές φορές, στην επιδίωξη του κέρδους, κάποιοι ξεχνούν το τίμημα που πληρώνει καθημερινά ο ουκρανικός λαός», δήλωσε τη Δευτέρα ο επίτροπος του Ουκρανού προέδρου για την πολιτική κυρώσεων, Βλαντισλάβ Βλασιούκ.
«Μια υπενθύμιση, καθώς συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για το 21ο πακέτο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»
Στην πραγματικότητα συγκρούονται τρεις διαφορετικές λογικές.
Η πρώτη είναι η λογική των κυρώσεων. Από τη σκοπιά της Ουκρανίας και αρκετών ευρωπαϊκών χωρών, κάθε δραστηριότητα που διευκολύνει τις ρωσικές εξαγωγές ενέργειας θεωρείται ότι συμβάλλει, έστω έμμεσα, στη χρηματοδότηση του πολέμου. Είναι εύλογο ο Ζελένσκι να πιέζει προς αυτή την κατεύθυνση, γιατί η στρατηγική του βασίζεται στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη οικονομική αποδυνάμωση της Ρωσίας.
Η δεύτερη είναι η λογική της παγκόσμιας ναυτιλίας.
Η Ελλάδα δεν αγοράζει το συγκεκριμένο LNG ούτε το διοχετεύει στην ευρωπαϊκή αγορά. Οι Έλληνες εφοπλιστές παρέχουν υπηρεσίες μεταφοράς προς τρίτες χώρες, κυρίως στην Ασία. Από την ελληνική πλευρά το επιχείρημα είναι ότι, αν τα ελληνικά πλοία αποχωρήσουν, τα φορτία δεν θα εξαφανιστούν. Απλώς θα μεταφερθούν από εταιρείες άλλων χωρών – πιθανόν από στόλους που δεν υπόκεινται σε ευρωπαϊκούς κανόνες. Επομένως, λέει η Αθήνα, η Ρωσία δεν θα χάσει τα έσοδα, ενώ η Ευρώπη θα χάσει μερίδιο σε έναν κλάδο όπου παραδοσιακά πρωταγωνιστεί.
Αυτό δεν είναι αμελητέο επιχείρημα.
Υπάρχει όμως και η τρίτη λογική, καθαρά πολιτική.
Οι Βρυξέλλες ανησυχούν ότι αν δώσουν σήμερα μια εξαίρεση στην Ελλάδα, αύριο θα εμφανιστεί μια άλλη χώρα ζητώντας εξαίρεση για κάτι διαφορετικό. Μετά άλλη μία. Και στο τέλος το καθεστώς των κυρώσεων θα γεμίσει “τρύπες”. Αυτό εξηγεί γιατί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δείχνει τόσο άκαμπτη. Δεν είναι μόνο το LNG· είναι και το προηγούμενο που θα δημιουργηθεί.
