Ο καιρός του Στέφανου Μάνου / Γιώργος Πρεβελάκης Ομότιμος Καθηγητής Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris 1)
Ο Στέφανος Μάνος μας άφησε σε μια περίοδο κατά την οποία το (μικρο)πολιτικό μας σύστημα τον είχε λησμονήσει. Η στιγμή είναι πολλαπλώς εμβληματική. Μετά από την προσεχή Έκθεση της Θεσσαλονίκης, στα εσωτερικά δρώμενα ανοίγεται ένα ιδιαίτερα αβέβαιο πολιτικό έτος. Στο ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, η τρέχουσα αστάθεια κινδυνεύει να επιδεινωθεί. Είναι καιρός για περισυλλογή. Είναι ο καιρός του Στέφανου Μάνου.
Η πορεία του πολιτικού Στέφανου Μάνου αναδεικνύει εκτυφλωτικά τις παθογένειες της εγχώριας πολιτικής, από ιδρύσεως του ελληνικού κράτους: μισαλλοδοξία, ζηλοφθονία, κατασυκοφάντηση, παρεμπόδιση και, κατά το δυνατόν, ακύρωση του έργου όσων ξεχωρίζουν· συχνά με απύθμενη επιπολαιότητα. Αυτά αντιμετώπισε ο Στέφανος Μάνος.
Η πολεοδομική του πολιτική ως Υπουργού Χωροταξίας (1977-1980) έχει ορατά αποτελέσματα: πεζοδρομήσεις, αξιοποίηση της Πλάκας, αρχιτεκτονική κληρονομία… Όμως, το σημαντικό μέρος, ο στρατηγικός σχεδιασμός και η πολεοδόμηση του λεκανοπεδίου, ανεστάλη· ακυρώθηκε εν τοις πράγμασι. Αν είχε περατωθεί, η Αθήνα θα είχε σωθεί από πολλά από τα σημερινά της δεινά -περιλαμβανομένου του κινδύνου για την ίδια την ζωή των κατοίκων στις περιοχές των αυθαιρέτων. Η σωτήρια πολιτική Μάνου πολεμήθηκε μέχρις εσχάτων. Κατεδαφίστηκε εν μία νυκτί.
Μετά από αυτήν την εμπειρία ο Στέφανος Μάνος, ως Υπουργός του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (1990-1993), προγραμμάτισε διαφορετικά τις μεγάλες παρεμβάσεις του: Μετρό, Αεροδρόμιο, Αττική οδός, γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου, κινητή τηλεφωνία, δημοσιονομική πολιτική, απελευθέρωση της οικονομίας… Για να αποφύγει το προηγούμενο του 1980, εκτός από τον άκρως προσεκτικό σχεδιασμό, εξασφάλισε ερμητικά τις υποδομές και τις χωροταξικές παρεμβάσεις από μια ενδεχόμενη μελλοντική ακύρωση. Οι διάδοχοί του στην εξουσία, οι κατ’εξοχήν πολέμιοι, αναγκαστικά τις συνέχισαν. Κατά τα ειωθότα, οικειοποιήθηκαν τα οφέλη. Εγκαινίασαν έργα τα οποία, χωρίς τον Στέφανο Μάνο, δεν θα είχαν γίνει. Αν είχε συνεχιστεί και η οικονομική του πολιτική, η Ελλάδα δεν θα είχε οδηγηθεί στην οικονομική κατάρρευση.
Η εν τοις πράξεσι αυτή επιβεβαίωση απείλησε το νοσηρό πολιτικό κατεστημένο. Κατηγορήθηκε ως ισχυρογνώμων, αρνητής των πολιτικών διαδικασιών, αιθεροβάμων, εκτός πραγματικότητος. Ο ίδιος διερεύνησε οδούς διαφυγής από τον de facto αποκλεισμό στον οποίο είχε καταδικαστεί. Συνήψε συμμαχίες, ίδρυσε κόμματα, ελίχθηκε. Παντού αδιέξοδα. Κατά καιρούς, κατόπιν εορτής, ακούγονταν και γράφονταν σποραδικοί έπαινοι, ανώδυνοι. Ποτέ, όμως, δεν κλήθηκε να συμβάλει- ούτε στις κρίσιμες στιγμές της χρεωκοπίας, ούτε στη μεταρρυθμιστική προσπάθεια της περιόδου 2019-2023.
Παρά την οικονομική κρίση, συνολικά η Ελλάδα δεν είναι αποτυχημένο κράτος. Εχει διανύσει μακρύ δρόμο από τα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου. Είναι, βέβαια, προικισμένη με όλα τα πλεονεκτήματα: φύση, ιστορία, γεωγραφική θέση, ανθρώπινο δυναμικό. Αν τα πλεονεκτήματα αυτά είχαν αξιοποιηθεί σωστά, όπως εμμονικά επεδίωκε ο Στέφανος Μάνος, η χώρα μας θα είχε δεσπόζουσα θέση στο διεθνές στερέωμα. Περιορίστηκε στο status της χρυσής μετριότητας. Αρκέστηκε σε μια μίζερη ευμάρεια.
Όμως, ούτε αυτό είναι αμετάκλητο. Τα πλεονεκτήματα, χάρη στα οποία εξασφαλίστηκε η μεταδικτατορική ευημερία, προσελκύουν επιβουλές. Στον εντεινόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό για τους ανθρώπινους πόρους, οι ικανοί νέοι Έλληνες αναζητούν ζωή και αξιοκρατία εκτός συνόρων· τα ελληνικά τοπία καταλαμβάνονται από εύπορους αλλοδαπούς· η γεωγραφία μας, με τις αυξημένες γεωπολιτικές και ενεργειακές της δυνατότητες, εγείρει αμφισβητήσεις. Επιπλέον, επανέρχεται σταδιακά η ανησυχία για τη μακροπρόθεσμη οικονομική σταθερότητα. Τέλος, διογκώνεται το δημογραφικό ζήτημα.
Τι είδους άμυνα, έσωθεν και έξωθεν, μπορεί να ορθώσει ένα πολιτικό σύστημα το οποίο επί δεκαετίες κώφευσε στον σήμερα επί-καιρο Στέφανο Μάνο;
To άρθρο του Γιώργου Πρεβελάκη δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ
